NL-versie

PA100M

″Malabar Radio (PKX)″

PA100K

″Kootwijk Radio (PCG)″

Viering van 100 jaar radiocommunicatie geschiedenis
tussen Indonesië en Nederland in mei 2023

Over de Special Event Stations

Over de Stations

Viering van de wereldgeschiedenis van radiocommunicatie; we overbruggen 100 jaar van 1923 tot 2023. Mogelijk gemaakt door leden van RCL | Radio Club Limburg.

Twee historische radiostations, in die tijd bekend met de roepletters PKX (Malabar, Indonesië) en PCG (Kootwijk, Nederland), pioniers op het gebied van de langegolf langeafstands radiocommunicatie via morse. En nu twee special event stations die 100 jaar radiocommunicatie geschiedenis vieren tussen Indonesië en Nederland.

Na 100 jaar eren we in 2023 Malabar Radio met amateur radio station PA100M en Kootwijk Radio met amateur radio station PA100K.

   Wanneer

De twee special events stations zullen gedurende 28 dagen aktief zijn vanaf maandag 1 mei tot en met zondag 28 mei 2023.

Vanaf vrijdag 5 mei tot en met zondag 7 mei 2023 zullen de Special Event Staions toegankelijk zijn voor publiek.

   Waar

Tijdens de voor publiek toegankelijke dagen op één (of meer) locatie(s) in of nabij Gennep, Nederland.

QRA: JO21xq

De locatie(s) zullen te zijner tijd bekend worden gemaakt.

Historie

De geschiedenis van de twee stations in het kort

    Achtergrond

Aan het begin van de twintigste eeuw was Nederland voor telegrafiecommunicatie afhankelijk van een Engelse kabelverbinding met Indonesië (voormalig Nederlands Indië). Tijdens de Tweede Boerenoorlog in Zuid-Afrika (1899-1902) werd door de Engelse overheid een zodanig strenge censuur opgelegd op de telegrafiecommunicatie dat naar een alternatief moest worden gekeken in Nederland. Er werd een overeenkomst gesloten met Duitsland. In 1905 werd derhalve de ´Deutsch-Niederländische Telegraphen Gesellschaft´ opgericht in Keulen en deze gebruikte de Menado–Yap–Guam kabelverbinding. Deze kabelverbinding sloot weer aan op een Amerikaanse kabelverbinding tussen de Fillipijnen en de Verenigde Staten en de kabelverbinding werd geëxploiteerd door de American Commercial Cable Company. Al snel werd duidelijk dat deze onderneming weer nauwe banden had met een Engelse onderneming. Deze nieuwe kabelverbinding bleek uiteindelijk dus ook geen reële optie voor de overheid.

Rond 1913 werden twee plannen voor een draadloze verbinding met Indonesië ingediend. Een plan betrof een verbinding via tussenstations in Tripoli, Massovah en in Sri Lanka (voormalig Ceylon), waarbij men afhankelijk was van medewerking van Italië en (opnieuw) Engeland. Het andere plan zag op een verbinding via ´de West´ (Nederlands West-Indië), Hawaii en de Samoa eilanden. Een overheidscommissie verleende toestemming aan het eerste plan, maar dit plan werd in de doofpot gestopt. Oppositie tegen dit plan kwam voornamelijk van de minsiter van Koloniën en van de minister van Water Management. Laatstgenoemde verklaarde dat hij de zaak wilde laten rusten in afwachting van de testen die de Nederlandse regering wilde uitvoeren op het gebied van radiotelegrafie in Indonesië. Zowel Marconi Company als Telefunken zouden voor deze proeven worden uitgenodigd. Kort daarna brak echter de Eerste Wereldoorlog uit.

De nadelen van de afhankelijkheid van buitenlandse kabelverbindingen werden steeds duidelijker, zeker toen de Duitse oceaankabelverbinding, die door Nederland werd gebruikt om gecodeerde telegrafieverbingen met Indonesië te onderhouden, werd verwoest. Indonesië was opnieuw alleen maar bereikbaar via Britse kabelverbindingen met als gevolg dat de Britten gecodeerde berichtgeving verboden, berichten werden gecensureerd en er grote vertragingen ontstonden op de berichtenstroom. In 1917 drong commandant kapitein-luitenant E.H. Friderichs, de hoogste in rang op het gebied van draadloze marine-communicatie, bij de Permanente Commissie erop aan om het programma voor directe draadloze communicatie met Indonesië te versnellen. Hij stelde voor om een sterk radiostation te bouwen binnnen de Vesting Amsterdam, welk station op dat moment alleen voor politieke en militaire doelen zou dienen. Ook dit plan sneuvelde uiteindleijk.

    Malabar Radio (PKX)


De roep om een draadloze verbinding met Indonesië werd almaar groter. Als reactie hierop, vrij kort na de Eerste Wereldoorlog, liet de Nederlandse overheid vanuit Jakarta (voormalig Batavia) weten dat ze waren begonnen met de bouw van een draadloos telegrafie zendstation dat een directe verbinding kon maken met met een radiostation in Nederland (PCG in dit geval). De bouw van het Langegolf Radiostation Malabar, of ´het Gouvernements Zendstation Malabar´, in Malabar nabij Bandung (Java, Indonesië) begon in het jaar 1917. Dr. ir. C.J. de Groot ontwierp een 2,4 MW langegolf boogzender, afgeleid van het originele ontwerp van de Poulsen boogzender. Van deze door De Groot ontworpen zender bereikte 60 - 80% van het vermogen de antenne. Het duurde ongeveer twee jaar om het volledige station in Malabar te bouwen. De bijbehorende langegolf antenne werd opgehangen in de Malabar kloof. Het antenne-ontwerp had kolossale afmetingen (zie de afbeeldingen hierboven en hieronder). De grote langegolf antenne hing in de kloof aan 5 inch (circa 13 cm) dikke staalkabels die de kloof overspanden, op sommige punten bijna 2.000 meter breed. De ophangpunten van de staalkabels aan de twee uitlopers van de Gunung Malabar bevonden zich ongeveer 900 meter boven het station. Vijf door motoren aangedreven lieren aan de zuidkant en overeenkomstige contragewichten aan de noordkant, dienden om de trekspanning van 10.000 kg van de staalkabels constant te houden.

De eigenlijke antennedraden bestonden uit met koperdraad omwikkelde non-ferro dragermateriaal van 7/8 inch dikte. Door het grote oppervlakte van de over de gehele lengte getrokken parallele draden van de antenne, traden er Corona-effecten op. De bevestiging van de antennedraden aan de draagkabels vond plaats op een hoogte van 700 meter door middel van van 2 meter lange isolatoren. De tekeningen laten zien dat ruwweg de oostelijke antennedwarslijnen, die de antenne droegen, waren gemonteerd op de helling van de berg Gunung Poentang, en de westelijke lijnen werden verankerd op de helling van de berg Gunung Haroeman. De parallelle antennedraden in de kloof begonnen op 246 meter boven het niveau van het Malabar-station en liepen op ​​tot 715 meter. Het station zelf lag op een hoogte van 1.250 meter boven zeeniveau.

Hoogstwaarschijnlijk heeft de kloof de antenne geen richtingseffect gegeven, omdat de fysieke lengte van de antenne te kort was ten opzichte van de maximale golflengte van de zender (λ) van 18,75 km! De belangrijkste functie was het creëren van tegencapaciteit.

Op 5 mei 1923 werd het Malabar Station (PKX) officieel geopend middels het versturen van een telegram met felicitaties aan de koningin in Nederland. Zie de afbeelding rechts.

De locatie van het Malabar Station nabij Bandung lag voor de hand, aangezien Bandung in die tijd het politiek-strategische centrum van Indonesië was. Aangezien dr. ir. De Groot geen hoge masten voorhanden had, kwam hij met het idee om de antenne op te hangen in de Malabar bergkloof, op een plateaugebied in de buurt van Bandung. Op deze manier kon hij een hoogte bereiken nog hoger dan de Eiffeltoren en daarmee de hoogste ´radiomast´ in de wereld in die tijd. De 2,4 MW boogzender werd verbonden met de langegolf antenne die in de kloof hing.

Toen het zendstation een meer definitief karakter kreeg, werd ook een nieuw zendgebouw neergezet. Zie de afbeelding links. Het zendgebouw werd een mengeling van de typische inheemse bouw en de Hollandse variant van een gedecoreerde opslagplaats. Ondanks de eenvoud van de constructie had het gebouw onmiskenbaar monumentale kenmerken, die te danken waren aan de symmetrische opbouw met zowel links als rechts een dubbele toren en een koelwatervijver in de as van het geheel. Als we nu weten dat de ene toren de 400 kW Telefunken machinezender bevatte en de andere de gigantische 2,4 MW boogzender, leek het erop dat deze architectuur de triomf van dr. ir. De Groot belichaamde, omdat hij de gelijkwaardigheid van beide zenders aantoonde.

In het eerste jaar werden niet minder dan 3.413 verbindingen gemaakt tussen Nederland en Indonesië. De Indonesische- en Nederlandse radiodiensten waren dan ook terecht trots op deze langste directe telegraafverbinding ter wereld. Er was een nieuwe weg naar Indonesië geopend. De stations bleken tijdens het Interbellum de belangrijkste verbinding tussen Nederland en Indonesië. Maar de enorme middelen die nodig waren om telegrammen te verzenden stonden eigenlijk niet in verhouding tot de geleverde prestatie.

"Special Event Stations PA100M en PA100K" Al in 1920 hadden enkele radiozendamateurs, die door het groeiend aantal officiële zenders op de langegolf, noodgedwongen naar de kortegolf waren verhuisd, ontdekt dat met relatief weinig zendvermogen op golflengten van 200 meter en korter (kortegolf) enorme afstanden konden worden overbrugd. De kortegolf bleek de eigenschap te hebben dat onderweg relatief weinig zendvermogen verloren gaat en bovendien uitzendingen op deze banden veel minder beïnvloed worden door luidruchtige atmosferische storingen die zo vaak de langegolfradiosignalen overstemden. De professionele radiowereld negeerde dit gegeven echter en bleef hardnekkig vasthouden aan de algemeen aanvaarde theorie dat alleen lange golven geschikt zijn voor betrouwbaar langeafstandsverkeer. Maar er verschenen steeds meer publicaties over recordverbindingen in radiotijdschriften. In 1925 werd min of meer officieus een kortegolfzender gebouwd in het PTT-laboratorium aan de Parkstraat in Den Haag. Deze zender werkte op een golflengte van 42 meter en had een vermogen van slechts een paar honderd watt (een fractie van de 2,4 MW zender in Malabar en de 400 kW zender in Kootwijk). Er was een antennedraad gespannen van de laboratoriumzolder naar een nabijgelegen kerktoren. Daags na de eerste proefuitzending kwam een ontvangstbericht uit Indonesië. De zender was luid en duidelijk te horen. Maar ook hier lag Indonesië al een half jaar voor op Nederland. De zender ANE, die uitzond vanaf de Malabar, werkte al regelmatig met stations op grote afstand op een golflengte van 85 meter. Op 7 augustus 1925 werd een verbinding tot stand gebracht op de kortegolf en diezelfde avond werden 500 woorden getelegrafeerd.

Het lot van de langegolfzenders was daarmee bezegeld. Met apparatuur die op een tafelblad past werd een beter resultaat behaald dan met de gigantische Malabar tegenhanger op de langegolf. Nu kon het radioverkeer tussen Nederland en Indonesië echt beginnen. Het was nu immers mogelijk om 24 uur per dag een verbinding te onderhouden, in plaats van de weinige nachtelijke uren die met de langegolfzender mogelijk waren. Technologie maakte steeds meer mogelijk. Vanaf 7 januari 1929 kon het publiek in plaats van telegraferen ook telefoneren via de radioverbinding tussen Nederland en Indonesië. En het was een groot succes, ondanks het feit dat een gesprek van een paar minuten bijna een half gemiddeld weekloon kostte.

Het Malabar sstation maakte uiteindelijk deel uit van een groter netwerk van radiozend- en radio-ontvangstlocaties in de regio Bandung, eerst op de langegolf en later op de kortegolf. Ontvangststations werden gebouwd in Padelarang, Ranca-Ekek en Cangkring. Andere zendlocaties bevonden zich in Cililin en Dajeuhkolot. Verder was er een antenneteststation bij Cimindi (zie afbeelding links) en twee radiolaboratoria in en bij Bandung.

In 1947, net na de Tweede Wereldoorlog, werd het lot van veel van deze stations bezegeld. Gedurende de zogenaamde Bersiap-periode werden veel van deze stations volledig verwoest. Tegenwoordig zijn er alleen nog ruïnes van het Malabar station te zien. Met een kijkje op de kaart is de oorspronkelijke koelwatervijver nog goed te zien.

    Kootwijk Radio (PCG)

Als een handelsnatie en land met grote overzeese gebieden had Nederland belang bij goede en vooral snelle, internationale communicatiemogelijkheden. Tot de Eerste Wereldoorlog was Nederland hiervoor afhankelijk van internationale telegrafie kabelverbindingen van andere landen (zie hierboven). De nadelen van deze afhankelijkheid werden vooral in de Eerste Wereldoorlog gevoeld, zeker toen het Verenigd Koninkrijk berichten begon te censureren die over haar kabelverbindingen werden verstuurd. De noodzaak en de roep om eigen, onafhankelijke internationale verbindingsmogelijkeden werd steeds luider. Na vele politieke debatten besloot de overheid in 1918 om een eigen zend- en ontvangststation voor de langegolf te bouwen. Hiervoor werd een geschikte locatie gevonden: de zandverstuivingsgebieden nabij het dorp Kootwijk.

In de winter van het jaar 1918 begonnen 150 grondwerkers uit Amsterdam met het egaliseren van een terrein van 450 hectare op het Kootwijkerzand onder toezicht van het Nederlandse bedrijf Heidemij. Dit waren voorbereidende grondwerkzaamheden om uiteindelijk een langegolf telegrafiestation te kunnen bouwen voor radiocommunicatie tussen Nederland en Indonesië (voormalig Nederlands Indië). De vakwerkmasten werden in september 1918 in Duitsland besteld, want, zo bleek, was er geen leverancier in Nederland te vinden die deze masten kon leveren. Door de grondwerkers werd ongeveer 380.000 kubieke meter grond verplaatst om het terrein te egaliseren en bouwrijp te maken. Na voltooiing van het grondwerk werd een smalspoorlijn aangelegd voor de aanvoer van bouwmaterialen, gereedschappen en het Duitse staal voor de vakwerkmasten. Zes zogenaamde vakwerkmasten van ieder 211,6 meter werden opgericht om de langegolf antenne te kunnen dragen en daarnaast werd het Hoofdgebouw A neergezet om het langegolf station met haar zenders te kunnen onderbrengen. Iedere vakwerkmast woog 80 ton en had drie zijden van ieder 3,50 meter breed. Iedere mast stond op een keramisch kogelgewricht voor isolatie van de grond en de mast werd op zijn plaats gehouden door geïsoleerde tuidraden, die op een onderlinge afstand van 48 meter op de mast werden bevestigd. De afstand tussen de onderlinge masten was 450 meter. Tussen de zes vakwerkmasten werd een langegolf paraplu-antenne afgespannen. In Hoofdgebouw A werden twee Telefunken machinezenders van elk 400 kW geïnstalleerd.

Voorafgaand aan 1925 was de heersende opinie dat langeafstands radiocommunicatie alleen mogelijk was via de langegolf, met golflengten van enkele tientallen kilometers. De benodigde vermogens waren meerdere honderden kilowatts en in die tijd waren twee methodes bekend om deze vermogens te kunnen produceren: door een boogzender of met een machinezender. De zender in Kootwijk was van het laatste type: een Telefunken machinezender. Voor de stroomvoorziening werd een hoogspanningslijn aangelegd naar Kootwijk vanuit het PGEM substation nabij Apeldoorn. Bij de voltooiing van Hoofdgebouw A en de koelvijver, werden eveneens bijgebouwen, servicegebouwen, het 50kV hoogspannings schakelstation, transformatorhuizen, de watertoren, een hotel en het dorp Radio Kootwijk gebouwd.

Op donderdag 18 januari 1923 werd Kootwijk voor het eerst gehoord in Indonesië. PCG ging daarna officeel in de lucht vanaf 5 mei 1923.

De resultaten waren teleurstellend. Voor het zendstation in Kootwijk samen met het ontvangststation in Sambeek (bij Boxmeer) waren de investeringen zeer hoog geweest, zeker in die tijd. De resultaten, afgemeten aan het aantal telegrammen die werden uitgezonden, vielen erg tegen. Zoals aangegeven ging het station officieel in de lucht in 1923. Met recht een historische gebeurtenis voor de Nederlandse radiogeschiedenis, omdat een wederzijdse afstand tussen Nederland en Indonesië van totaal 11.410 km werd overbrugd. Maar waarom werkte dit niet goed? Een goede verbinding was alleen mogelijk als het complete signaalpad in het donker lag; in Nederland globaal tussen 5 en 11 uur ´s avonds. Daarbij kwam ook nog dat de telegrafisten in Indonesië in het bijzonder erg veel last hadden van storingen door zware onweersbuien (luchtstoringen of QRN), vooral op deze lage frequenties in tropische gebieden. Met als gevolg, en mede ook door het onhandige seinsysteem en de smalle bandbreedte van zender, dat men slechts met zeer lage seinsnelheden kon werken. Slechts 500 to 1.000 woorden werden iedere avond uitgezonden. Maar de echte reden voor het beperkte succes was de ´competitie´ vanuit de hoek van de kortegolf, waarvan men al had ontdekt - voordat PCG officieel in de lucht kwam - welke goede eigenschappen de banden op de kortegolf hadden voor langeafstands radiocommunicatie.

Vanaf 1923 tot 1925 was het station in de lucht via de langegolf (radiotelegrafie) en werden eveneens experimenten uitgevoerd op de kortegolf (radiotelefonie). Zie de afbeelding rechts met de kortegolf zendergebouwen C, D en E en een deel van het kortegolf antennepark. Het station voor de langegolf bleef bestaan tot de Tweede Wereldoorlog; de kortegolfstations op Kootwijk werden gebruikt tot 1998 voor radiotelegrafie, radiotelefonie en telex. Scheveningen Radio (PCH) maakte ook van de faciliteiten op Kootwijk gebruik van 1968 tot 1998 voor radiotelegrafie, radiotelefonie en UPI telex.

De langegolf zender PCG (of ´Lange Gerrit´ zoals die door de werknemers werd genoemd) deed dienst totdat de Tweede Wereldoorlog begon, zoals hiervoor aangegeven. De Duitsers bliezen het station op en daarmee kwam een eind aan een speciaal hoofdstuk van Nederlandse radiogeschiedenis. Kootwijk Radio was ´silent key´. Twee vakwerkmasten werden opnieuw opgebouwd uit de resten van alle zes verwoeste masten. Deze twee masten deden voortaan dienst als ondersteuningsmasten voor andere antennes. Vandaag de dag zijn al deze masten verdwenen.

Het meest in het oog springende en grootste gebouw, Gebouw A, is een rijksmonument. Dat geldt eveneens voor de watertoren, enkele electriciteitsmasten, het kV station en de zendergebouwen C, D en E.


    Locaties van de twee historische radiostations

De locaties van de twee historische radiostations PCG en PKX gevisualiseerd op de kaart.

Gebruik de drukknoppen in het venster om de Kaartlagen te veranderen en wijzig de zichtbaarheid van de Locaties, Pad en Antennes. Om de opzet en de feitelijke afmetingen van de voormalige antennes van Malabar Radio en Kootwijk Radio te zien gebruik je de Inzoem knoppen om nader in te zoemen. Door op de twee knoppen te drukken Zoem je in op de locaties van de stations via Google Earth (indien geïnstalleerd op jouw computer).




Station

Operators en station beschrijving


  Station beschrijving

Automatisering


      HF

 HP laptop
 N1MM Logging software

VHF/UHF

 HP laptop
 N1MM Logging software

Antennes


      HF

 4 el HF yagi 20/15/10m
 skywire loop 160m
 beverage RX 40m

VHF/UHF

 Diamond X200 V-/UHF
 6 el VHF yagi
 14 el UHF yagi

Zendontvangers


      HF

 ICOM IC-775-DSP
 Kenwood TS-590-SG
 legal limit HF PA

VHF/UHF

 VHF/UHF FM/SSB TRX
 PA 100 Watt

PA100M




PA100K



Zendontvangers


      HF

 ICOM IC-775-DSP
 Kenwood TS-590-SG
 legal limit HF PA

VHF/UHF

 VHF/UHF FM/SSB TRX
 PA 100 Watt

Antennes


      HF

 4 el HF yagi 20/15/10m
 skywire loop 160m
 beverage RX 40m

VHF/UHF

 Diamond X200 V-/UHF
 6 el VHF yagi
 14 el UHF yagi

Automatisering


      HF

 HP laptop
 N1MM Logging software

VHF/UHF

 HP laptop
 N1MM Logging software



QSL/Logboek Informatie

Onze QSL kaart, QSL informatie en logboeken

QSL kaart

PA100M

PA100K

Malabar Radio

Radio Kootwijk

QSL informatie

Alle inkomende en uitgaande QSL kaarten gaan bij voorkeur via het Nederlandse QSL Bureau (DQB) in Arnhem. Directe kaarten gaan via onze QSL manager, maar het gebruik van het Nederlandse QSL Bureau wordt sterk aangeraden.

We wachten niet op inkomende kaarten. Alle QSL kaarten zullen door ons - een paar maanden na afloop van het station - in één batch worden verstuurd.

Als je echt geen anderee mogelijkheid hebt en je wilt onze QSL kaart direct ontvangen, stuur dan je kaart naar onze QSL manager, meteen na afloop van de stations. Voor directe uitvraag vanuit:
 Nederland: jouw kaart + SASE.
 Andere landen:  jouw kaart + SAE + 2.

Logboeken van PA100M en PA100K

Uitleg:
  Klik om het Aantal regels in het logbook te tonen (standaard = 5 regels).
  Om een specifiek items in het logboek te zoeken gebruik je het Zoek invulveld.
  Sorteren (oplopend/aflopend) is beschikbaar voor elke kolom.
  Geavanceerd filteren is beschikbaar onder elk logboek op Band, Mode, QSO-datum en RST, of een combinatie.


 Logboek PA100M (voorbeeld logboek)

Band Roepletters Mode Datum RS(T) UTC


 Logboek PA100K (voorbeeld logboek)

Band Roepletters Mode Datum RS(T) UTC

Evenement agenda

The schedule of our special event activities in 2023

Zowel PA100M en PA100K zijn gedurende 25 dagen aktief vanaf locaties van individuele leden van RCL | Radio Club Limburg (zie het onderdeel Operators hierboven). Gedurende 3 dagen zijn beide stations toegankelijk voor publiek.

Gebruik de agenda hieronder en sleep met je muis over een gedeelte van de agenda om in te zoemen - op enerzijds een specifieke activiteit en/of een dag/uur - om zodoende meer informatie te krijgen.

Door op de blauwe knop rechtsboven te klikken gaat de agenda weer terug in de oorspronkelijke weergave.



Tools

HAM Radio morsecode en tools



PA100M
PA100K

Neem contact met ons op

Je kunt ons bereiken via het contactformulier


Als je contact met ons wilt opnemen, om welke reden dan ook, gebruik dan het contactformlulier hieronder. Je bericht komt dan via email bij het PA100M/PA100K-team terecht.



De door jou verstuurde informatie wordt alleen gebruikt om te reageren; de gegevens worden niet gebruikt voor commerciële doeleinden en ook niet gedeeld met derden.




Contactformulier


Invulvelden met een    zijn verplicht.